60   L A T   C E C H U

Krótki rys historyczny

       Historia biłgorajskiego rzemiosła sięga kilka wieków wstecz. Początek wyrobu sit w Biłgoraju, datuje się od początku XVII wieku. Jednak za pierwszą historyczna datę mówiąca o powstaniu Cechu sitarskiego w Biłgoraju przyjmuje się rok 1710 (wg Arnekkera). Biłgorajscy sitarze z gotowymi sitami i warsztatem pracy przenoszonymi na plecach wędrowali po całej Europie.
       W okresie Polski międzywojennej XX wieku liczba organizacji rzemieślniczych była bardzo zmienna. W 1931 r. istniało pięć cechów i dwa stowarzyszenia, a już w 1937 r. ich liczba spadła do dwóch, zaś ilość stowarzyszeń wzrosła do trzech.
       Ogólna ilość zakładów rzemieślniczych na terenie miasta i powiatu biłgorajskiego (wg Izby Rzemieślniczej w Lublinie) w 1927 roku wynosiła 1199, a w 1930 roku wynosiła już 1212. W celu umożliwienia zdobycia lub podwyższenia kwalifikacji zawodowych Izba Rzemieślnicza w Lublinie uchwałą z dnia 8 lipca 1830 roku powołała w poszczególnych powiatach Komisje Egzaminacyjne dla samoistnych rzemieślników oznaczone numerami rejestracyjnymi. Ponadto dla terminatorów i uczniów istniał obowiązek uczęszczania do szkoły dokształcającej jaka istniała w 1930/31 w Biłgoraju dla zawodu stolarskiego.
       W pierwszym roku okupacji hitlerowskiej, pod naciskiem okupanta o obawą wywiezienia do Niemiec lub obozów, zorganizowano ok. 10 cechów. Z relacji jednego z ówczesnych Cechmistrzów, Stanisława Szczura - ślusarza z Biłgoraja wynika, że na terenie biłgorajskim istniały Cechy: metalowy, sitarski, budowlany, krawiecki, młynarski, rzeźniczo-wędliniarski, kowalski, fryzyjski, fotograficzny, kołodziejsko-bednarski oraz zbiorowy zrzeszający pozostałe zawody. Te organizacje rzemieślnicze okupant określił urzędową nazwą "Grupy Rzemieślnicze".
       Po wyzwoleniu zarządzaniem Izby Rzemieślniczej w Lublinie zmieniono okupacyjną nazwę organizacji rzemieślniczych na Związek Samoistnych Rzemieślników, który w 1945 r. przemianowano na Powiatowy Związek Cechów, zrzeszający powiatowe cechy branżowe utrzymujące wspólny sekretariat jaki istniał z siecią w Biłgoraju. We wrześniu 1945 r. sekretariat Cechów biłgorajskich przeniesiony został do własnego lokalu, który urządzono w poniemieckim baraku wojskowym zakupionym z środków najbogatszego wówczas Cechu metalowego i sitarzy. W latach 1948 - 1952 miały miejsce kolejne reorganizacje związków Cechowych. W 1952 roku Okręgowy Związek Cechów w Biłgoraju przeorganizowany został na Cech Rzemiosł Różnych likwidując i wcielając w siebie wszystkie cechy branżowe. Ta forma organizacji z niewielkimi zmianami utrzymuje się do dnia dzisiejszego.
       W okresie powojennym liczba zakładów rzemieślniczych na całym terenie biłgorajskim ciągle się zmieniała utrzymując tendencją wzrostową aż do roku 1988 - kiedy Cech zrzeszał ponad 1200 zakładów rzemieślniczych. Od 1989 roku, gdy w życie weszła nowa Ustawa znosząca obowiązek przynależności podmiotów gospodarczych do organizacji samorządowych liczba zakładów zrzeszających się w Cechu spadła poniżej 100 w 2006 r.
       Skład osobowy kierownictwa i Zarządów organizacji rzemieślniczych ulegał zmianom na skutek częstych likwidacji, czy organizowaniu nowych cechów branżowych. Funkcje Starszych Cechów ustalane były komisarycznie, co nie zawsze było zależne od woli i życzeń rzemiosła.
       W okresie tym Starszymi Cechu kolejno byli:
1. Jan Choma - krawiec
2. Stanisław Szczur - ślusarz
3. Adam Sarzyński - stolarz
4. Czesław Skakuj - radiomechanik
5. Franciszek Blicharz - stolarz
       Pierwszy Zarząd Cechu, pochodzący z wyborów przeprowadzonych przez samo rzemiosło (członków Cech) powołany został w dniu 2 grudnia 1956 r. Jego skład przedstawia się następująco:
Starszy Cechu - Łukasz Szyszko, kowal
Podstarszy Cechu - Stefan Solski, mech. poj.
Podstarszy - Franciszek Nowiński, sitarz
Sekretarz - Longin Kotowski, piekarz
Skarbnik - Franciszek Blicharz, stolarz
Opiekun młodzieży - Jan Dzięgiel, krawiec.

Ważniejsze przedsięwzięcia i wydarzenia od 1952 roku

Data Rodzaj przedsięwzięcia - wydarzenia
1.01.1952 Powołanie Cechu Rzemiosł Różnych w Biłgoraju.
2.12.1956 Pierwsze demokratyczne wybory władz Cechu. Pierwszym Starszym Cechu został Łukasz Szyszko - mistrz w zawodzie kowal.
25.11.1962 Podjęcie uchwały o budowie Domu Rzemiosła w Biłgoraju.
21.05.1972 Otwarcie Domu Rzemiosła - w którym podjął urzędowanie Cech Rzemiosł Różnych w Biłgoraju. Przekazanie nowego sztandaru cechowego, wykonanego przez rzemieślnika z Błażowej.
24.06.1973 Nadanie tytułu Honorowego Starszego Cechu zasłużonemu, długoletniemu działaczowi, budowniczemu Domu Rzemiosła - p. Łukaszowi Szyszko.
3.04.1974 Wmurowanie w ścianę frontową budynku tablicy upamiętniającej budowę i otwarcie Domu Rzemiosła w Biłgoraju.
1.09.1977 Na stanowisku kierownika Cechu zostaje zatrudniony Józef Kuliński, który w kolejnych latach wnosi wiele korzystnych zmian w organizacji pracy.
25-29.09. 1979 Nawiązanie współpracy i pobyt delegacji Cechu na Węgrzech w Wojewódzkim Kierownictwie Rzemiosła w Szembethely (odpowiednik I.Z. w Lublinie). V/VI 1980 Rewizyta delegacji węgierskiej w Biłgoraju, spotkanie w Domu Rzemiosła z władzami Cechu i miasta Biłgoraj, zwiedzanie zabytków Zamościa i Łańcuta.
9.06.1985 Podjęcie uchwały w sprawie wykonania i wmurowania wewnątrz budynku Cechu tablicy pamiątkowej z nazwiskami osób - rzemieślników, którzy włożyli duży wkład prac przy budowie Domu Rzemiosła w Bilgoraju.
1986 Zostały zaprojektowane przez kierownika Cechu - Józefa Kulińskiego, a później wykonane w Lublinie przez grawera Zygmunta Deptułę Insygnia Cechowe dla Starszego i dwóch Podstarszych Cechu.
5.12.1986 Zmarł długoletni członek Cechu - Łukasz Szyszko , pełniący funkcję Starszego Cechu w latach 1956 - 1973, z chwilą odejścia na emeryturę otrzymał tytuł Honorowego Starszego Cechu. Inicjator i budowniczy Domu Rzemiosła. Ponadto: współzałożyciel i organizator Rady Izby Rzemieślniczej w Lublinie, Honorowy Prezes Spółdzielni Rzemieślniczej w Biłgoraju, inicjator czynów społecznych na rzecz miasta Biłgoraja - mistrz w zawodzie kowal . Za zasługi został odznaczony: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi i wieloma odznaczeniami resortowymi.
12.06.1987 Przekazanie ufundowanych Insygni Cechowych wg projektu kierownika Cechu - Józefa Kulińskiego dla Starszego i Podstarszych Cechu.
12.06.1987 Wmurowanie tablicy pamiątkowej wewnątrz budynku wykonanej z piaskowca zawierającej wykaz osób najbardziej zaangażowanych przy budowie Domu Rzemiosła w Biłgoraju.
30.05.1987 Zebranie Delegatów Cechu podejmuje uchwałę o organizowaniu w każdą ostatnią niedzielę czerwca pielgrzymek do Sanktuarium NMP na Jasną Górę, jako intencję za Rzemiosło Polskie.
VI.1987 Pobyt papieża Jana Pawła II w ramach pielgrzymki w Lublinie.
Rzemiosło biłgorajskie uczestniczyło w uroczystościach religijnych z udziałem papieża, które odbywały się w Katedrze Lubelskiej. Zarząd Cechu uczestniczył także w ufundowaniu przez Rzemiosło oświetlenia Katedry Lubelskiej na wzór Bazyliki św. Piotra w Rzymie oraz złotego kielicha.
22.03.1989 Uchwalenie przez Sejm ustawy o rzemiośle, zastępującej ustawę o wykonywaniu organizacji rzemiosła. Nowa ustawa o rzemiośle jest pochodną ustawy - prawo działalności gospodarczej z roku 1988, znoszącej obowiązek zrzeszania się w organizacjach samorządowych. Od tego okresu następuje sukcesywny spadek ilości zakładów zrzeszających się w Cechu, co przyczynia się do likwidacji szeregu zakładów oraz rozbicie środowiska rzemieślniczego. Nałożył się na to katastrofalny stan gospodarki w kraju, jak również spadek dochodów ludności oraz zapotrzebowania na wyroby i usługi.
18.06.1989 Uchwalenie nowego Statutu Cechu, który dostosowuje się do zmienionej ustawy o rzemiośle, wydłuża kadencje władz Cechu do czterech lat. Trudna sytuacja finansowa Cechu wymusza ograniczenie i redukcję administracji w jego biurze. Zwolnione pomieszczenia Cechu zostają przeznaczone na wynajem, co przynosi dodatkowe dochody dla Cechu.
12 - 13. 12.1989 V Krajowy Zjazd Delegatów Rzemiosła zmienia nazwę Centralnego Związku Rzemiosła na Związek Rzemiosła Polskiego i dokonuje zmian organizacyjnych i statutowych, co pozwoliło przystosować zadania rzemiosła do zasad rodzącego się wolnego rynku.
lata
1988 - 1996
Okres w którym następuje dalszy spadek liczby zakładów rzemieślniczych zrzeszonych w Cechu - z 1200 członków w 1988 roku do 120 członków w 1996 roku. Od 1997 zarysowuje się ponowny wzrost liczby członków zrzeszonych w Cechu. Wiąże się to ze wzrostem ilości młodzieży pobierających naukę zawodu w zakładach rzemieślniczych.
29.06.1997 XVI Pielgrzymka Rzemiosła Polskiego do Częstochowy, której organizacją zajęła się Izba Rzemieślnicza w Lublinie. Znaczący udział w organizacji tej pielgrzymki miał nasz Cech tj. Józef Bednarz, Władysław Różański i Józef Kuliński. W dowód uznania zasług w organizację tej pielgrzymki, Cech Rzemiosł Różnych otrzymał DYPLOM z Izby Rzemieślniczej w Lublinie.
01.05.1998 Zmiana nazwy Cechu uchwałą Walnego zgromadzenia na:
Cech Rzemiosł Różnych i Drobnej Przedsiębiorczości w Biłgoraju.
12.09.1999 Odbyła się uroczystość 70-lecia Izby Rzemieślniczej w Lublinie z działem przedstawicieli Cechu w Biłgoraju, którzy zostali wyróżnieni odznaczeniami.
6.06.2001 Uchwalenie ustawy Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego, sankcjonującej status Związku Rzemiosła Polskiego jako reprezentatywnej organizacji pracodawców.
6.09.2001 Uchwalenie zmian w ustawie z dnia 22.03.1989 o rzemiośle. Organizacje rzemiosła wszystkich szczebli uzyskują status organizacji samorządu gospodarczego. Dla mistrzów szkolących przywrócony zostaje obowiązek przynależności do organizacji cechowych.
27.06.2003 Uchwalenie zmian w ustawie o systemie oświaty, w wyniku których Związek Rzemiosła Polskiego uzyskuje ustawowo zagwarantowany nadzór nad procesem przygotowania zawodowego w rzemiośle pracowników młodocianych.
III kwartał
2003
Z okazji 70-lecia Związku Rzemiosła Polskiego wydany został album - Księga Rzemiosła Polskiego zawierający historię rzemiosła polskiego i obecną jego działalność. W jego strukturach funkcjonuje blisko 700 organizacji tj.: ponad 480 cechów, 190 spółdzielni rzemieślniczych oraz 27 izb rzemieślniczych. W albumie tym jest także jest jedna strona poświęcona informacji o naszym Cechu, jak również promocji biłgorajskiego rzemiosła.
V.2004 75-lecie Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie. Z tej okazji Izba wydała ilustrowany Magazyn Jubileuszowy, w którym zamieściła informacje z zakresu jej historii i działalności. Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie zrzesza 25 organizacji cechowych, cztery spółdzielnie rzemieślnicze i jedną hurtownię zaopatrzenia rzemiosła. Jedna strona biuletynu zawiera informacje o naszym Cechu i o jego władzach statutowych. Uroczystości statutowe rozpoczęły się mszą św. w Lubelskiej Katedrze. Udział w nich wzięła kilkuosobowa delegacja biłgorajskiego rzemiosła, w składzie której znalazły się władze Cechu oraz kierownik Cechu.
lata
2004 - 2007
Z okazji Dnia Mistrza Szkolącego jak również uroczystości jubileuszowych Związku Rzemiosła Polskiego i Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie, kilkadziesiąt osób zostało wyróżnionych odznaką "Zasłużonemu Izba Rzemieślnicza", "Honorową Odznaką Rzemiosła", "medalem im. J. Kilińskiego" oraz dyplomami.
W latach 2001-2005 w kadencji Zarządu Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie funkcję członka pełni Starszy naszego Cechu mgr inż. Jan Pyznarski.
14.05.2007 Zmarł długoletni zasłużony pracownik Cechu - Józef Kuliński, pełniący funkcje kierownika biura Cechu w latach 1977 - 2007. Jego praca przypadła na trudny okres przemian społeczno-gospodarczych i politycznych naszego kraju. Za wniesiony wkład pracy w biłgorajskie rzemiosło odznaczony został kolejno: brązowym, srebrnym i złotym medalem im. J. Kilińskiego oraz odznakami: "Zasłużonemu Izba Rzemiosła" i "Honorową Odznaką Rzemiosła".
17.05.2007 Powierzenie przez Zarząd funkcji kierownika biura Cechu długoletniej pracownicy Cechu - Krystynie Dycha.
V.2008 Walne sprawozdawczo-wyborcze Zgromadzenie, wybór nowych władz Cechu, wręczenie odznaczeń i medali zasłużonym członkom Cechu.
01.06.2009 Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę Nr 7/2009 w sprawie przyjęcia obowiązku organu założycielskiego Rzemieślniczej Szkoły zawodowej w Turobinie od Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczosci w Lublinie. Funkcję Dyrektora Szkoły powierzono mgr inz. Ryszardowi Mrozowi.
X.2009 Uroczyste obchody Jubileuszu 80-lecia Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie. Uroczystości rozpoczęły się Mszą św. w Archikatedrze Lubelskiej celebrowaną przez J. E. Ks. Biskupa Józefa Wróbla. Po Nabożeństwie goście ulicami Starego Miasta w uroczystym orszaku przemaszerowali do Zamku Lubelskiego, gdzie w sali Galeria Malarstwa Polskiego XVII-XIX w. odbyła się Gala Jubileuszowa. Spotkanie środowisk rzemieślniczych uświetniła mocnym sopranem śpiewaczka operowa i operetkowa Pani Agata Marcewicz-Szymańska. Udział w obchodach wzięła kilkuosobowa delegacja biłgorajskiego rzemiosła, w składzie: Starszyzna Cechu oraz kierownik biura Cechu. Wśród osób odznaczonych znaleźli się: Starszy Cechu - Jan Pyznarski, odznaczony Złotym Medalem im. Jana Kilińskiego oraz kierownik biura Cechu - Krystyna Dycha odznaczona Honorową Odznaką Rzemiosła.
13-14.02.2010 W ośrodku Wypoczynkowym "Nadrzecze" w Nadrzeczu koło Biłgoraja odbył się
I zjazd Branzy Motoryzacyjnej Izby Rzemiosła i Przedsiębiorstwa w Lublinie, którego głównym organizatorem był Zarząd naszego Cechu.
II.2010 W biuletynie Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie nr 1/2010 ukazał się obszerny artykuł wraz ze zdjęciami pt. "Biłgorajskie rzemiosło - historia i teraźniejszość" przedstawiający tradycje biłgorajskiego rzemiosła oraz teraźniejszość i przyszłość biłgorajskiego rzemiosła. Ponadto w tym biuletynie znalazła się informacja z I zjazdu rzemieślników branzy motoryzacyjnej - "NADRZECZE 2010".
24.05.2010 Uchwałą Walnego Zgromadzenia przyznano tytuł "Honorowego Starszego Cechu" Józefowi Bednarz. Także Uchwałą W.Z. zostały wręczone Odznaki "Honorowego Starszego Cechu", które otrzymali: Jan Dzięgiel, Jan Maziarz oraz Józef Bednarz
lata
2009 - 2011
W ramach realizowanych przez Izbę Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie programów unijnych nasz Cech wziął udział w projekcie "Kapitał Ludzki". W Cechu zostały zorganizowane dla pracowników zakładów zrzeszonych w Cechu następujące kursy: kurs pedagogiczny dla 16 osób oraz kursy wraz z egzaminami na czeladnika dla pracowników zatrudnionych w zakładach cechowych w zawodach: cukiernik, stolarz, zbrojarz-betoniarz, murarz oraz kucharz małej gastronomii. W sumie zostało przeszkolonych i otrzymało pełne kwalifikacje 57 osób.
13.06.2011 Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę w sprawie obchodów 60-lecia powstania Cechu Rzemiosł Róznych w 2012 roku. Powołany został Społeczny Komitet Organizacyjny Obchodów tego jubileuszu.
02.10.2011 W Biłgoraju na Placu Wolności - przed Urzędem Miasta odbyły się uroczystości rocznicowe Intronizacji Najswiętszego Serca Pana Jezusa - Akt Intronizacji w imieniu Cechu podpisali: Józef Borowiec, Stanisław Gliwa i Lech Borowski.
29.04.2012 Walne sprawozdawczo-wyborcze Zgromadzenie, wybór nowych władz Cechu. Starszym Cechu ponownie został wybrany Jan Pyznarski. Podstarszym Cechu został Stanisław Gliwa. Sekretarzem - Władysław Różański, Członkami Zarządu zostali: Józef Pawlos i Józef Skubis.
26.05.2012 Obchody jubileuszu 60-lecia Cechu Rzemiosł Różnych w Biłgoraju odbyły się w sobotę 26 maja 2012 roku. Na tą okoliczność został opracowany i wydany specjalny ilustrowany biuletyn "Wieki Tradycji - 60 lat Najnowszej Historii" oraz Jubileuszowy pamiątkowy Medal z logo rzemiosła i napisem w otoce: "Jubileusz 60-lecia Cechu Rzemiosł Różnych i Drobnej Przedsiębiorczości w Biłgoraju".
W kościele pod wezwaniem WNMP z udziałem zaproszonych gości - przedstawicieli: ZRP, Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie, delegacji zaprzyjaźnionych Cechów wraz z pocztami sztandarowymi, władz samorządowych i oświatowych oraz członków Cechu odprawiona została uroczysta msza św., której przewodniczył i homilię wygłosił ksiądz Prałat Józef Flis. Część oficjalna obchodów jubileuszu 60-lecia Cechu odbyła się w Zajeździe "Na Rozdrożu" w Soli k/ Biłgoraja. W imieniu władz samorządowych rzemiosła Dyrektor Generalny ZRP - Maciej Prószyński i Prezes Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie - Zbigniew Marchwiak dokonali dekoracji Sztandaru Cechowego złotym Medalem im. Jana Kilińskiego. Platynowe medale im. J. Kilińskiego otrzymali: Pyznarski Jan i Różański Władysław; Złote medal im. J. Kilińskiego - Skubis Roman i Pawlos Józef; Srebrne medal im. J. Kilińskiego: Borowski Lech, Bielak Józef, Gliwa Stanisław, Skubis Józef, Beda Edward i Borowiec Józef. "Honorową Odznaką Rzemiosła" zostało odznaczonych 12 osób a odznaką "Zasłużonemu Izba Rzemieślnicza - 13 osób. Ponadto Janusz Rosłan - Burmistrz Miasta Biłgoraj poinformował o przyznaniu Srebrnego Krzyża Zasługi dla Jana Pyznarskiego i Władysława Rożańskiego oraz Brązowego Krzyża Zasługi dla Józefa Pawlosa nadanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Obszerne informacje z obchodów 60-lecia Cechu Rzemiosł Różnych w Biłgoraju zostały zamieszczone na portalach internetowych Związku Rzemiosła Polskiego, Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie i regionalnym serwisie internetowym bilgoraj.com.pl, w prasie lokalnej i w tygodniku "Niedziela".

Osoby pełniące funkcję STARSZEGO CECHU pochodzących z wyboru

1. Szyszko Łukasz (kowal) - od 2.12.1956 do 24.06.1973
2. Nowiński Franciszek (sitarz) - od 24.06.1973 do 27.01.1976
3. Solski Stefan (mechanik pojazdowy) - od. 27.01.1976 do 20.06.1977
4. Kotowski Longin (piekarz) - od 29.06.1977 do 4. 06. 1983
5. Skrok Roman (ślusarstwo-wyroby z drutu) - od 4.06.1983 do 29.VIII.1985
6. Gawron Marian (tapicer) - od 29.VIII.85 do 8.06.1986
7. Brodziak Stanisław (piekarz) - od 8.06. 1986 do 2.05.1994
8. Bednarz Józef (mechanik pojazdowy) - od . 2.05. 1994 do 5.03.2000
9. Szado Jan (stolarz) - od 5.03.2000 do 20.05.2002
10. Pyznarski Jan (mała gastronomia) od 20.05.2002 do dnia obecnego

Osoby pełniące funkcję KIEROWNIKA CECHU

1. Chyl Adam - od 28.08.1947 do 31.12.1973
2. Zyśko Bronisława - od 1.01.1974 do 30.09.1974
3. Małek Leon - od 1.10.1974 do 31.07.1977
4. Kuliński Józef - od 1.09.1977 do 14.05.2007
5. Dycha Krystyna - od 17.05.2007 do dnia obecnego

Tytuł "Honorowego Starszego Cechu" otrzymali:

1. Szyszko Łukasz (mistrz w zawodzie kowal) - 24.06.1973
2. Blicharz Franciszek (mistrz w zawodzie stolarz) - 19.03.1990
3. Dzięgiel Jan (mistrz w zawodzie krawiec) - 19.03.1990
4. Maziarz Jan (mistrz w zawodzie sitarz) - 19.03.1990
5. Brodziak Stanisław (mistrz w zawodzie piekarz) - 02.05.1994
6. Bednarz Józef (mistrz w zawodzie mechanik poj. sam.) - 24.05.2010

Tytuł "Honorowego Członka Cechu" otrzymali:

1. Blicharz Franciszek (mistrz w zawodzie stolarz) - 1992
2. Fus Mikołaj (mistrz w zawodzie ślusarz) - 1992
3. Bodys Feliks (mistrz w zawodzie krawiec) - 1992
4. Mruk Józef (mistrz w zawodzie sitarz) - 1992
5. Bednarz Józef (mistrz w zawodzie mechanik pojazdowy) - 2007